Raport śmieciowy – podwyżki w Lesznowoli. Część 1 – informacje wstępne.

Analizując sytuację w gminach w zakresie gospodarowania odpadami komunalnymi należy z jednej strony wziąć pod uwagę uwarunkowania rynkowe  i prawne będące rezultatem obowiązujących w Polsce przepisów, a z drugiej strony to co mogą robić  w tych warunkach ich włodarze.To od nich zależy ostatecznie wysokość opłat za wywóz śmieci dla ich mieszkańców – dowodem na to jest ogromne zróżnicowanie stawek obowiązujących w samorządach, które działają w podobnych warunkach.  Niniejszy raport dotyczy obu tych kwestii. Nawiązuje także do cyklu wcześniejszych artykułów „Nieuzasadniona skala podwyżki opłat za wywóz śmieci w Lesznowoli?”
Wiele informacji na temat aktualnej sytuacji odbioru i przetwarzania odpadów komunalnych w polskich gminach można znaleźć w badaniu  ankietowemu UOKiK  „Badanie rynku usług związanych z gospodarowaniem odpadami komunalnymi w gminach miejskich w latach 2014-2019”.  Do udziału w nim zaproszono wszystkie 302 gminy miejskie tj. gminy znajdujące się we wszystkich województwach i w większości powiatów w Polsce.  Zadano im szereg pytań dotyczących dokonanych w ostatnich latach podwyżek opłat za wywóz śmieci (i planowanych w roku 2019), a także poproszono o opinie dotyczące ich przyczyn. W sprawozdaniu z tego badania czytamy m.in., że: Porównując poszczególne miasta, wysokość opłat płaconych przez mieszkańców jest wciąż bardzo zróżnicowana, podobnie jak ceny oferowane przez instalacje przyjmujące odpady do przetworzenia (RIPOK-i). W szczególności można zaobserwować, zarówno między gminami w zakresie opłat jak i między instalacjami w zakresie cen — różnice kilkukrotne.  Jeszcze więcej danych jest dostępnych bezpośrednio na stronach BIP gmin.  Oba te źródła, a także informacje pozyskane od różnych podmiotów dzięki skierowanym do nich wnioskom o udzielenie informacji publicznej, były podstawą do sporządzenia niniejszego raportu.
Ogólne przyczyny wzrostu opłat za śmieci.

Według UOKiK, czynniki, które spowodowały wzrost opłat, szczególnie począwszy od roku 2018, mają głównie charakter systemowy i wynikają z ogólnie obowiązującego w Polsce prawa. Wpłynęło ono na obniżenie konkurencyjności pomiędzy przedsiębiorstwami zajmującymi się wywozem i zagospodarowaniem odpadów. Szczególnie zła sytuacja była w województwie mazowieckim, które jako jedyne w Polsce w latach 2017-2018 nie miało aktualnego Wojewódzkiego Planu Gospodarki Odpadami. W styczniu 2019 r. sytuacja jednak zmieniła się, gdyż przyjęty został nowy WPGO na lata 2016-2021Poprzedni plan zakładał zbyt niskie limity mocy przerobowych dla istniejących RIPOK-ów w stosunku do wytworzonych odpadów. Jednak do tej pory ceny tych instalacji w rejonie warszawskim, przynajmniej te wyjściowe (przed ew. negocjacjami), pozostały na zdecydowanie wyższym poziomie niż w innych regionach Polski.


Po uchwaleniu WPGO dla województwa mazowieckiego gminy z Rejonu Zachodniego (do którego należy Lesznowola i inne podwarszawskie samorządy), mogą korzystać ze stosunkowo dużej ilości instalacji przetwarzania odpadów.  Kwestia ta ma podstawowe znaczenie, choćby dlatego, że urzędnicy i radni z Lesznowoli przedstawiają pozycję monopolistyczną RIPOK-ów i wzrost oferowanych przez nie cen, jako podstawową, jak nie wyłączną, przyczynę ogromnych podwyżek opłat dla mieszkańców. Pomijany jest przy tym fakt, iż opłaty te nie zależą tylko od cen tychże przedsiębiorstw, ale w jeszcze większym stopniu od pozycji monopolistycznej firm,  z którymi gminy podpisują kompleksowe umowy na odbiór i przetwarzanie odpadów.

Odpady z Lesznowoli (i innych podwarszawskich samorządów) mogą być zagospodarowywane w 10 RIPOK-ach, z tym, że 6 z nich jest zlokalizowanych w niewielkiej odległości od naszej gminy (od ok. 11 do 50 km).  Ich lista jest dostępna tutaj.  Oferowane przez nie ceny były i są nadal zróżnicowane. Jak się kształtowały zmiany cen w konkretnych RIPOK-ach? W jednym z nich to jest w Miejskim Zakładzie Oczyszczanie w Pruszkowie, z którego usług (choć nie wyłącznie) korzystało PUK Piaseczno  te zmiany były następujące (dane przekazane przez to przedsiębiorstwo w odpowiedzi na wniosek o udostępnienie informacji publicznej):

W powyższej tabeli oprócz cen, które obowiązywały w 2018 roku i obowiązują aktualnie w MZO Pruszków podane są ilości odpadów (w tonach), jakie były odebrane z terenu Lesznowoli w 2018 roku (źródło). Podane w tabeli ceny należy interpretować w taki sposób, że gdyby urzędnicy Lesznowoli zorganizowali osobny przetarg na przetwarzanie odpadów, to uzyskaliby wielkości od nich nie wyższe. Na podstawie tych wartości wyliczona została średnia ważona ogólnego wzrostu cen w tym RIPOK-u, która wynosi 62%. Biorąc pod uwagę, że koszty PUK Piaseczno w 2018 roku bez przetwarzania odpadów można szacować na ok. 1,7 mln zł (patrz tabela poniżej), to wzrost kosztów przetwarzania może tłumaczyć podwyżkę opłat dla mieszkańców Lesznowoli na poziomie 44 % (bez uwzględnienia ew. wzrostu innych kosztów jak wynagrodzenia, ale te na pewno nie usprawiedliwiają 3,7- krotnej zmiany zaserwowanej mieszkańcom Lesznowoli).

Tak więc obniżenie konkurencyjności nastąpiło nie tylko pomiędzy RIPOK-ami, ale także dla firm odbierających śmieci. Raport UOKiK jako przyczynę takiego stanu rzeczy wskazuje wyeliminowane  z rynku  mniejszych przedsiębiorstw, które nie były w stanie oferować kompleksowych usług na odbiór wszystkich rodzajów śmieci z terenu całej gminy.  W podsumowaniu tego badania czytamy też, że jako najczęstszą przyczynę wzrostu opłat za wywóz śmieci  samorządy wskazywały własnie wyższą cenę zwycięzcy kolejnego przetargu (od 61% do 72% gmin – tendencja rosnąca w poszczególnych latach). Z raportu Urzędu Ochrony Konkurencji wynika też, że znaczna część gmin nie wykorzystuje możliwości łączenia się w związki międzygminne, które mogą zagwarantować im znacznie lepszą pozycję negocjacyjną. Stosunkowo niewielka część samorządów tworzy też własne RIPOK-i, które pozwoliłoby na kontrolę kosztów przetwarzania odpadów z ich terenów. Obecnie właścicielem lub współwłaścicielem RIPOK-u  jest 44% gmin. Pełny raport UOKiK  do pobrania tutaj.

Przypatrzmy się jeszcze strukturze kosztów firm, które startują w przetargach na przykładzie ostatniego postępowania w Lesznowoli.

Z powyższej tabeli jasno wynika, że na wzrost cen ma wpływ  nie tylko mała konkurencyjność pomiędzy RIPOK-ami, ale także, a nawet w większym stopniu, mała konkurencyjność pomiędzy firmami odbierającymi odpady. Tak więc, opłaty jakie muszą ponosić za wywóz śmieci samorządy silnie zależą od działań ich włodarzy, którzy organizują przetargi. To oni bowiem decydują, czy te postępowania będą wzmacniały konkurencję pomiędzy startującymi w nich firmami (podział na sektory, oddzielne przetargi na przetwarzanie odpadów, korzystanie z usług własnych przedsiębiorstw komunalnych itd.). Trzeba tu zaznaczyć, iż z raportu UOKiK wynika, że aż 60% badanych gmin zamawiała łącznie usługi odbierania i zagospodarowania odpadów komunalnych. Nie miały one przy tym bezpośredniej, udokumentowanej wiedzy o strukturze kosztów usługodawcy, w szczególności w zakresie tego, w jakiej części na jego ofertę w przetargu wpływają koszty zagospodarowania odpadów komunalnych w RIPOK-ach. Należy do nich także gmina Lesznowola. Pełniąca obowiązki wójta Pani Pajewska-Iszczyńska pisemnie oświadczyła  bowiem (treść pisma), że urzędnicy gminy organizując przetarg nie mieli wiedzy o cenach, jakie w tym czasie oferowały RIPOK-i, mimo , iż to ich radykalnym wzrostem argumentowano konieczność ogromnych podwyżek dla mieszkańców w Lesznowoli.

Oczywiście pojawia się tu pytanie, czy rządzący w samorządach  chcą  i potrafią dbać o interes mieszkańców. Niestety i tu obowiązujące w Polsce prawo temu nie sprzyja – pisałem o tym wcześniej w swoich artykułach:  W czyim interesie występują radni?  oraz  Poszukiwany, poszukiwana. Kogo wybrać na wójta/burmistrza?

Nowe opłaty za odbiór śmieci wybranych gminach

Z badania UOKiK wynika, że począwszy od 2018 r. nastąpił silny trend wzrostowy i najwyższe odnotowane opłaty za wywóz śmieci zbliżyły się do 93% opłaty maksymalnej (w Lesznowoli, która nie uczestniczyła w badaniu – 100%). Liczba gmin,  w których opłaty mają w roku 2019 przekroczyć 90% opłaty maksymalnej wynosi jednak tylko 3 (w tym podwarszawska  gmina Marki). Wprowadzenie wyższych opłat niż 70% maksymalnej zadeklarowało dodatkowo 4 gminy (na 302 badanych). Biorąc pod uwagę okres dwóch pełnych lat 2018-2019 (uwzględniając plany do końca grudnia), ponad 60% gmin miejskich zmieniło lub planuje zmienić wysokość opłaty w jakiejkolwiek skali. Wzrosty opłat większe niż o 80% mają nastąpić w  9% gmin dla odpadów segregowanych, a dla niesegregowanych  w 18% (w Lesznowoli wzrosły one w 2019 roku o 270%, czyli, 3,7 raza). W połowie gmin, które w ogóle podniosły opłaty, skala podwyżek była mniejsza niż 40%.

Wróćmy jednak do porównania wzrostów opłat dla mieszkańców w poszczególnych gminach. W Markach,  w których według badania UOKiK, nastąpiły największe procentowo wzrosty, opłata za śmieci zmieszane wzrosła z 17 zł do 67,50 zł, a za segregowane z 8 zł na 32 zł. za 1 osobę (źródło). W Piasecznie za odpady zmieszane płaciło się 18 zł od osoby, a w przypadku segregowanych – 9 zł. Od 1 kwietnia opłaty wzrosły trzykrotnie, do odpowiednio 54 zł za odpady zmieszane oraz 27 zł za segregowane (źródło: stare stawki, nowe stawki). Kolejne przykłady stawek po  tegorocznych podwyżkach w gminach „około warszawskich”, a więc mających podobne warunki zewnętrzne (prawne i rynkowe) jak Lesznowola (pierwsza wartość za odpady zbierane selektywnie, druga za zmieszane): Błonie 14,5 zł i 29 zł, Brwinów 16 zł i 32 zł, Ożarów Mazowiecki 24 zł i 48 zł, Piastów 25 zł i 44 zł, Konstancin-Jeziorna 31 zł i 47 zł, Józefów i Otwock 31,5 zł i 63 zł. W Pruszkowie, który jest obsługiwany przez własne przedsiębiorstwo komunalne od czerwca 2019 roku opłata na 1 mieszkańca za wywóz śmieci segregowanych zmieniła się z 12 na 17 zł (41,6%), a niesegregowanych z 21 na 28 zł (33,3%). Ten przykład daje podstawę do szacowania, ile realnie mogły wynosić podwyżki w gminach, gdzie nie ma pośredników w świadczeniu tego rodzaju usług (źródło: serwisy internetowe tych gmin).

W  Warszawie opłaty dla mieszkańców nie zmieniły się od 2015 roku (urzędnicy miasta twierdzą, że podwyżek nie będzie także do końca 2019 roku). Ceny w stolicy są różne dla domów wielorodzinnych i jednorodzinnych. Preferowane są przy tym gospodarstwa domowe, w których mieszka większa ilość osób.  Opłata na 1 osobę w domach wielorodzinnych wynosi średnio: przy segregacji 9,52 zł, a bez segregacji 11,52 zł. W domach jednorodzinnych opłaty te wynoszą odpowiednio 24,17 i 29 zł. Jeszcze niższe stawki w Warszawie płacą rodziny wielodzietne : w domach wielorodzinnych dla rodziny 5-osobowej stawka wynosi 7,4 zł za osobę przy segregacji, a przy jej braku 9 zł, a dla 6-osobowej odpowiednio 6,2 zł i 7,5 zł.  Pełną informację o aktualnych warszawskich stawkach znajdziecie Państwo tutaj

W Lesznowoli opłaty są pobierane w zależności od ilości zużytej wody (ten system stosuje 5% badanych przez UOUiK gmin), więc aby porównać je z innymi gminami, trzeba dokonać ich przeliczenia na stawki na 1 osobę. Jak to zrobić? Można oprzeć się tu na dostępnych na stronie www.lesznowola.pl informacjach. Z odpowiedzi na interpelację byłego radnego, a obecnie wicewójta gminy, wynika, że łączne średniomiesięczne zużycie wody w gminie wynosi 94 756 m3 , a zużycie będące sumą z deklaracji opłat za śmieci  87 228 m3 (mieszkańcy deklarują  zużycie o kilka procent niższe od faktycznego). Liczba mieszkańców Lesznowoli według danych podanych przez gminę w ostatnim przetargu na wywóz śmieci (zał. nr 2 do SIWZ) to 27 517 osób, tak więc średnia ilość wody zużywanej według deklaracji przez 1 mieszkańca wynosi 3,17 m3. Na tej podstawie można przyjąć, że w przeliczeniu na 1 mieszkańca nowe stawki za wywóz śmieci wynosiłyby 37,56 zł przy segregacji i 75,13 zł bez segregacji (iloczyn średniego zużycia wody na mieszkańca i stawki opłaty za 1 m3). Przy takim przeliczeniu lesznowolskie stawki były by wyższe nawet od stawek w Markach o od 11 do 17 % (odpady segregowane i nie), od stawek w Piasecznie o 39%, od tych w Pruszkowie odpowiednio o 121% i 168%, a od warszawskich dla budynków wielorodzinnych od  ok. 300 do 550 %, a dla domów jednorodzinnych od 55 do 145%. Wreszcie tak przeliczone stawki w Lesznowoli byłyby wyższe o 11% od ustawowo dopuszczalnych (maksymalnych).

Wszystkie analizowane powyżej gminy są zlokalizowane w województwie mazowieckim, gdzie koszty, a co za tym idzie opłaty za wywóz śmieci są najwyższe. Analizując sytuację w całej Polsce  UOKiK podaje, że w 2019 r. według planów mediana poziomu opłaty za śmieci segregowane ma wynieść  pod koniec tego roku ok. 13 zł, a za niesegregowane  24 zł ( mediana na poziomie 13 zł oznacza, że połowa badanych gmin będzie miała stawkę mniejszą niż ta cena, a połowa większą).

Wyniki kontroli NIK dotyczącej gospodarki odpadami komunalnymi w gminie Lesznowola.

Analizując działania gminy w zakresie gospodarki odpadami komunalnymi, które mają niewątpliwie wpływ na opłaty obciążające kieszenie mieszkańców, nie sposób jest nie wspomnieć o wynikach kontroli opublikowanych w Wystąpieniu Pokontrolnym NIK  z końca listopada 2017 roku.  W tym dokumencie NIK zwrócił m.in. uwagę na „nierzetelne sporządzenie analiz stanu gospodarki odpadami komunalnymi za lata 2015 i 2016. W analizach wykazano nieprawidłowe dane dotyczące kosztów funkcjonowania systemu gospodarowania odpadami i liczby mieszkańców Gminy oraz nie zawarto informacji wskazanych w art. 9tb ust. 1 pkt 2 u.c.p.g., tj. o potrzebach inwestycyjnych Gminy”, a także na „trwale utrzymującą się od 2013 r. nadwyżkę przychodów nad kosztami utrzymania systemu gospodarki odpadami komunalnymi, podczas gdy wysokość opłat powinna być skalkulowana tak, aby wpływy bilansowały się z wydatkami”.  Z raportu NIK wynika także, że w okresie objętym kontrolą na terenie Gminy nie funkcjonowały punkty skupu surowców wtórnych, oraz, że w Urzędzie nie dokonywano analizy, jaki wpływ na koszty funkcjonowania systemu gospodarowania odpadami komunalnymi będzie miało wdrożenie nowych wymagań w zakresie selektywnego zbierania odpadów komunalnych w podziale na frakcje. Uwagi NIK dotyczą co prawda głównie spraw formalnych, ale świadczą one jednocześnie o słabym poziomie zarządzania w gminie, co pośrednio przekłada się na brak wystarczającej dbałości o interesy jej mieszkańców.

W kolejnych częściach niniejszego raportu przeczytacie Państwo m.in o tym, jaki wpływ na nieuzasadnioną, ogromną  skalę podwyżki opłat za odbiór śmieci miały ostatnio podejmowane decyzje włodarzy gminy, (w tym zorganizowany ostatnio przetarg) a także o tym, co w tej sytuacji można dalej zrobić.

Linki powiązane:
Raport śmieciowy – podwyżki w Lesznowoli. Część 2. Decyzja o ogłoszeniu przetargu
Raport śmieciowy – podwyżki w Lesznowoli. Część 3 – przebieg i rozstrzygnięcie przetargu

Nieuzasadniona skala podwyżki opłat za wywóz śmieci w Lesznowoli? Część 1 Przetarg
Nieuzasadniona skala podwyżki opłat za wywóz śmieci w Lesznowoli? Część 2 Argumenty urzędników
Nieuzasadniona skala podwyżki opłat za wywóz śmieci w Lesznowoli? Część 3 Argumenty radnych

Funkcja trackback/Funkcja pingback

  1. Raport śmieciowy – podwyżki w Lesznowoli. Cz.3 – Przebieg i rozstrzygnięcie przetargu. – Obywatelski Think Tank - […] 11 lipca 2019 roku, tj. na dzień przed ogłoszeniem wyboru najkorzystniejszej oferty (źródło: zmiana uchwały budżetowej i zmiana WPF) .…
  2. Raport śmieciowy – podwyżki w Lesznowoli. Część 2. Decyzja o ogłoszeniu przetargu. – Obywatelski Think Tank - […] Raport śmieciowy – podwyżki w Lesznowoli. Część 1. Decyzja o ogłoszeniu przetargu Raport śmieciowy – podwyżki w Lesznowoli. Część…
  3. Raport śmieciowy – podwyżki w Lesznowoli. Cz.4. Co dalej? – Obywatelski Think Tank - […] skala podwyżki opłat za wywóz śmieci w Lesznowoli?” (3 części) oraz Raport śmieciowy – podwyżki w Lesznowoli (3 […]
  4. Nieuzasadniona skala podwyżki opłat za wywóz śmieci w Lesznowoli? Część 1 Przetarg. – Obywatelski Think Tank - […] Raport śmieciowy – podwyżki w Lesznowoli. Część 1. Decyzja o ogłoszeniu przetargu Raport śmieciowy – podwyżki w Lesznowoli. Część…
  5. Nieuzasadniona skala podwyżki opłat za wywóz śmieci w Lesznowoli? Część 2 Argumenty urzędników. – Obywatelski Think Tank - […] Raport śmieciowy – podwyżki w Lesznowoli. Część 1. Decyzja o ogłoszeniu przetargu Raport śmieciowy – podwyżki w Lesznowoli. Część…
  6. Nieuzasadniona skala podwyżki opłat za wywóz śmieci w Lesznowoli? Część 3 Argumenty radnych. – Obywatelski Think Tank - […] Raport śmieciowy – podwyżki w Lesznowoli. Część 1. Decyzja o ogłoszeniu przetargu Raport śmieciowy – podwyżki w Lesznowoli. Część…
  7. Cena wywozu śmieci w górę. Czy śmiecie mogą nas czegoś nauczyć? - NCZAS.COM - […] i wynikających z nich nadmiernych opłat dla mieszkańców”. Bo, jak pisze Pan Jacek (pro. obywatelskithinktank.org), nawet NIK po skontrolowaniu…
  8. Czy śmiecie mogą nas czegoś nauczyć? - PAFERE - […] obywateli. A jednak nie troszczy się – dba o swój wizerunek. Jak zauważył Jacek Barcikowski z obywatelskithinktank.org : „Problem…

Przeœlij komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

xxxx *