Wstępne tezy do opracowania strategii Gminy Lesznowola

 

3d illustrationOpracowanie dobrej strategii dla Gminy wymaga przede wszystkim zrozumienia jej fundamentalnej roli dla rozwoju każdej organizacji. Kto to zrobi ma znacznie większą szansę na sukces, na osiągnięcie przyjętych celów. Podstawą dla opracowania strategii Gminy powinny być analizy dotyczące warunków jej funkcjonowania (środowisko konkurencyjne, posiadane zasoby materialne i niematerialne itd). Istotę mojego sposobu myślenia o strategii dla Gminy Lesznowola można by najbardziej skrótowo przedstawić w formie następującego hasła:
Bogatsi mieszkańcy to bogatsza Gmina, bogatsza Gmina to większe możliwości zapewniania sobie lepszego życia przez jej mieszkańców”   

Przed podjęciem bardziej szczegółowych prac nad strategią należy sobie uświadomić następujące fakty:

1. Podmiotem Gminy winni być jej mieszkańcy. To oni powinni decydować o tym, w jaki sposób są wykorzystywane  materialne i niematerialne zasoby gminy. To ogół mieszkańców powinien decydować o algorytmie podziału środków na poszczególne sołectwa czy na rzecz wyodrębnionych grup społecznych oraz o zasadach ich wydatkowania. Wybory Radnych i Wójta raz na cztery lata to zdecydowanie zbyt mało, aby powiedzieć, że podmiotowość obywateli w zarządzaniu dobrem wspólnym jakim jest Gmina jest zapewniona.

Aby tak było konieczny jest udział mieszkańców Gminy w podejmowaniu bieżących decyzji w najważniejszych kwestiach oraz w ustalaniu priorytetów wydatków (inwestycji) czy ustalania zasad przyjmowania różnego rodzaju kompromisów w wyborze na co fundusze Gminy będą wydawane. Jednym z takich kompromisów winien być algorytm podziału środków finansowych na fundusze obywatelskie (np. fundusze sołeckie, fundusz socjalny, fundusz wspierania sportu, kultury, inicjatyw dla młodzieży, osób starszych, rodzin wielodzietnych itd). Algorytm ustalania takich budżetów, a nie konkretny ich podział. Przeciwieństwem podmiotowości mieszkańców jest bowiem system, który  jak się wydaje dominuje aktualnie, a polega na tym, że wysokość środków na poszczególne inwestycje czy inne wydatki w danym sołectwie zależy w głównej mierze od subiektywnych przekonań władz Gminy, w tym od relacji personalnych poszczególnych radnych z wójtem, od kuluarowych ustaleń i  układów.

Algorytmy, o których mowa wyżej powinny mieć też rolę motywacyjną. Gdyby na przykład wysokość funduszy sołeckich zależała m.in. od wysokości wpływów Gminy z wybranych źródeł, sołectwa (ich mieszkańcy, sołtys) byli by zainteresowani aby je maksymalizować (w różny sposób, choćby wpływając w miarę możliwości na swoich sąsiadów, aby się meldowali w gminie czy aby przedsiębiorcy lokujący się na ich terenie rejestrowali w niej swoją działalność).
Przyjęta Strategia dla Gminy winna określać powyższe kwestie. Jej treść powinna być tworzona w publicznej debacie. 

2. Aby Gmina mogła realizować różnego rodzaju przedsięwzięcia zgodnie z oczekiwaniami jej mieszkańców musi posiadać na to odpowiednie środki. Niestety środki te są zawsze ograniczone. W związku z tym strategia powinna wskazywać długoterminowe działania zwiększające jej możliwości (w tym budżet) a z drugiej strony określać priorytety ponoszonych przez nią wydatków, w tym kolejność realizowanych inwestycji (w dłuższej perspektywie). Przykładowo strategia dla Gminy Lesznowola winna wskazywać przede wszystkim sposoby zwiększania jej dochodów, aby było później więcej pieniędzy do wykorzystania na poprawę warunków życia jej mieszkańców. W tej chwili Gmina mogła by tylko z podatku dochodowego od osób fizycznych uzyskiwać większe dochody nawet o kwotę rzędu 28 milionów złotych, a pozostają jeszcze inne możliwości jak przychody z podatków dochodowych zarejestrowanych w Gminie firm, lepsze wykorzystanie gminnego majątku, zwiększenie dochodów osobistych obywateli itd. Niestety w programach wyborczych, nawet tych osób, które znają dobrze tę sytuację (dotychczasowi radni i aktualna Pani Wójt) nie ma nic na temat planów zwiększenia dochodów Gminy. Oczywiście oprócz zasad tworzenia poszczególnych funduszy muszą być w strategii opisane zasady korzystania z nich, w tym zasady partycypacji mieszkańców w podejmowaniu decyzji co do konkretnego wykorzystywania przyznanych środków. 

Na zwiększenie środków do wykorzystania na poprawę życia mieszkańców może też istotnie wpłynąć poprawa efektywności kosztowej gminy (realizowanie tych samych zadań przy niższych kosztach).

3. Oczywiście kluczową kwestią dla strategii jest określenie jak należy rozumieć „lepsze życie mieszkańców”. Strategia nie powinna tego jednoznacznie określać, ale musi opisywać metodę podejmowania decyzji w tej sprawie, aby takie rozstrzygnięcia nie zapadały przypadkowo oraz aby takich rozstrzygnięć nie dokonywali urzędnicy gminy na podstawie swoich przekonań a nie wiedzy o rzeczywistej hierarchii  potrzeb mieszkańców. Sposób podziału środków nie może być także wynikiem różnego rodzaju patologicznych  „personalnych układów sił” we władzach Gminy. Strategia winna podkreślać podmiotowość mieszkańców, a co za tym idzie sposób ich wpływania na rozstrzygnięcia tego dylematu. Należy przy tym pamiętać o ograniczoności zasobów (w tym środków finansowych),  które mogą służyć mieszkańcom i o które zawsze będzie prowadzony spór.

Kolejnym faktem jaki należy wziąć pod uwagę jest to, że cała społeczność Gminy w naturalny sposób składa się z mniejszych społeczności, w tym ludzi mieszkających w poszczególnych sołectwach (choć nie tylko). Jedną z możliwych koncepcji rozwiązania tego problemu w zgodzie z zasadniczą zasadą strategiczną może być to, że dla tych mniejszych, w naturalny sposób wydzielonych społeczności wydzielone byłyby zasoby (w tym środki finansowe) z podziałem na te do samodzielnego rozporządzania przez sołectwa (ich społeczności) oraz do rozporządzania centralnego (cała gmina). Gdyby np, fundusze sołectw były ustalone jako %  dochodów Gminy pomniejszonych przez bezpośrednie koszty ich osiągnięcia to lokalne społeczności miały by motywacje aby dbać o jak największe dochody całej Gminy. Sołectwa w takiej sytuacji dbały by o to, aby jak najwięcej ich mieszkańców było zameldowanych w gminie oraz aby ich przedsiębiorcy mieli jak najlepsze warunki do prowadzenia biznesu, a także aby na ich terenie były realizowane tylko niezbędne inwestycje i możliwie efektywnie.

4. Jak wspomniałem w punkcie 2 główne dochody Gminy pochodzą z podatków dochodowych (od osób fizycznych i firm). Gmina powinna więc zadbać w miarę swoich możliwości, aby wszyscy jej mieszkańcy i zlokalizowane na jej terenie firmy zarabiały jak najwięcej (bogatsi mieszkańcy to bogatsza Gmina). I oczywiście, aby było ich jak najwięcej: zameldowanych mieszkańców czy zarejestrowanych firm.   Strategia powinna wskazywać jak to osiągnąć. Jak zachęcić ludzi do osiedlania się w sposób zrównoważony oraz meldowania się na terenie Gminy.  I jak pomóc lesznowolskim przedsiębiorcom aby ich interesy się rozwijały. To ludzie z Warszawy powinni np. przyjeżdżać do Lesznowoli do świetnych kawiarni i restauracji, robić zakupy w naszych sklepach i na naszych targowiskach, korzystać z usług lesznowolskich firm, spędzać na terenie gminy wolny czas (choćby w czasie weekendów).
I najlepiej jakby kupowali  lokalnie wytworzone produkty naszych rolników, rzemieślników, artystów itd. Przykład: sprzedaż terenu Gminy z przeznaczeniem na budowę kolejnego supermarketu to może i wysoki, ale tylko jednorazowy dochód. Przemyślana budowa targowiska (targowisk) to stałe dochody z dzierżawy ulokowanych na nich stanowisk handlowych, z podatków dochodowych lesznowolskich firm, które byłyby tam ulokowane oraz z podatków dochodowych osób fizycznych będących ich pracownikami mieszkających w Gminie. Targowiska takie mogły by także znacznie poprawić sytuację finansową lesznowolskich rolników, którzy mogli by sprzedawać na nich swoje produkty nie tylko miejscowej ludności ale i klientom z sąsiednich gmin, w tym z Warszawy.

5. Kluczowe zasoby Gminy to nie tylko jej pieniądze, nieruchomości czy inny majątek materialny. To także jej obywatele ze swoim potencjałem intelektualnym i finansowym. Strategia Gminy powinna prowadzić do tego, aby był on wykorzystywany dla dobra Gminy w jak największym stopniu. Inwestycje finansowe mieszkańców na terenie gminy  (w tym w ramach partnerstwa publiczno-prywatnego) mogą przynieść korzyści nie tylko im, ale i Gminie (choćby w postaci odpisów z podatku dochodowego z tego rodzaju przedsięwzięć). Dlatego Gmina winna wspierać swoich obywateli. którzy chcieli by inwestować na jej terenie.

6. Należy pamiętać, że nasza Gmina działa w warunkach konkurencyjnych. Brak skutecznej strategii walki gminy z jej konkurentami (inne gminy, w tym Warszawa) może znacznie uszczuplać jej dochody. Już teraz powszechnie wiadomo, że wiele osób zamieszkujących fizycznie na terenie gminy nie jest w niej zameldowanych ponieważ nie widzi w tym korzyści, a wręcz przeciwnie. Powodów zapewne jest wiele (warto je dokładniej zbadać), ale dla przykładu można wymienić choćby kartę warszawiaka, która zapewnia zameldowanym w stolicy osobom szereg przywilejów (w tym niższe koszty komunikacji). Zapewne jest wśród nich wielu faktycznych mieszkańców Lesznowoli, często tych najbogatszych, którzy poza domem w gminie Lesznowola mają także mieszkania w Warszawie w których są nadal zameldowani. Dobra strategia i dobra jej realizacja z łatwością mogły by zmienić sytuację w tym zakresie.

7. Bogactwo bierze się nie tyle z wysokości uzyskiwanych przychodów, ale przede wszystkim z akumulacji. Ta prosta prawda winna powodować, że przy realizacji różnego rodzaju inwestycji (w tym dotyczących wyboru ich wykonawców) powinny być brane pod uwagę nie tylko nakłady pozwalające zrealizować dany projekt, ale także koszty jego eksploatacji w kolejnych latach po jego zakończeniu (koszty te powinny być m.in. uwzględniane w warunkach przeprowadzanych przetargów).

8. Gmina powinna działać skutecznie. Prof. Kotarbiński, jeden z twórców polskiej prakseologi wymieniał trzy warunki takiego skutecznego działania: chcieć, móc i potrafić. Strategia Gminy powinna być tak sformułowana, aby warunki te były spełnione. Uwaga ta dotyczy głównie władz gminy oraz jej urzędników. Warunek „chcieć” to motywacje zatrudnianych przez gminę osób do efektywnej pracy i osiągania postawionych przed nimi przez mieszkańców celów.  Motywacje te powinny być m.in. wytwarzane przez odpowiednio skonstruowany system ocen wyników całej Gminy oraz jej pracowników, a po ok. 2 latach od jego wprowadzenia poprzez związany z nim system wynagrodzeń dla tych osób.

8. Rozwój Gminy w takich obszarach jak sport i wypoczynek, turystyka, kultura i sztuka czy edukacja nie muszą być wyłącznie aktywnościami, które wiążą się tylko z wydatkami. Mądrze wykorzystywana baza sportowa, kulturalna czy edukacyjna może przynosić choć niewielkie dochody (uzyskiwane nie od mieszkańców gminy, a od osób z zewnątrz). Przykładowo zamiast realizować postulaty niektórych mieszkańców o budowie ścieżek rowerowych na terenie całej gminy, można je ograniczyć do dojazdów dzieci do szkół oraz rozwinąć wybrane tereny rekreacyjne i tam tworzyć  ścieżki rowerowe z których poza ludźmi mieszkającymi w Lesznowoli chętnie korzystali by także mieszkańcy Warszawy i sąsiednich gmin. Przyjeżdżając tu na weekendy zostawiali by pieniądze w kieszeniach lesznowolskich przedsiębiorców, których część poprzez podatki i inne opłaty trafiała by do budżetu Gminy.

We wdrażaniu strategii winny pomagać odpowiednio dobrane narzędzia, których ważnym elementem są możliwie obiektywne mierniki osiąganych rezultatów – nie można bowiem skutecznie zarządzać czymś, czego nie da się zmierzyć.